Datagedreven afvalwaterbeheer helpt gemeenten gerichter verduurzamen

Verduurzaming van gemeentelijke infrastructuur gaat niet alleen over materialen of energiegebruik. Ook de manier waarop onderhoud wordt gepland heeft invloed op kosten, materieelinzet en overlast in de openbare ruimte. De rol van afvalwater bedrijven verandert daardoor. Van een specialist wordt steeds vaker verwacht dat deze niet alleen een storing oplost, maar ook helpt vaststellen waarom problemen terugkeren. Metingen van vervuiling, gasvorming en onderhoudsfrequenties maken het mogelijk om maatregelen beter te onderbouwen. Vooral bij problemen zoals waterstofsulfide is data essentieel, omdat concentraties sterk kunnen wisselen in tijd en tussen verschillende locaties binnen hetzelfde gemeentelijke rioolstelsel.

Waarom vaste onderhoudscycli niet altijd optimaal zijn

Een vaste reinigingsplanning is overzichtelijk. Iedere leiding of ieder gemaal krijgt op een vooraf bepaald moment onderhoud.

Het nadeel is dat twee vergelijkbare locaties in de praktijk totaal verschillend belast kunnen worden. Eén leiding blijft jarenlang relatief schoon, terwijl een andere door vet, lange verblijftijd of lokale lozingen snel vervuilt.

Wanneer beide locaties dezelfde onderhoudsfrequentie krijgen, wordt mogelijk op de ene plek te veel en op de andere te weinig gedaan.

Data kan helpen om dat verschil zichtbaar te maken.

Begin met gegevens die de gemeente al bezit

Datagedreven beheer hoeft niet meteen te beginnen met nieuwe sensornetwerken. Veel gemeenten beschikken al over nuttige informatie:

• storingsmeldingen;
• reinigingsrapporten;
• pompdata;
• bewonersmeldingen;
• inspectiebeelden;
• informatie over leidingtype en aanlegjaar;
• locaties van gemalen en persleidingen.

Wanneer deze bronnen gezamenlijk worden bekeken, kunnen terugkerende probleemlocaties worden geselecteerd voor verder onderzoek.

H₂S vraagt om metingen over langere tijd

Bij waterstofsulfide is vooral hoe h2s gas te meten een belangrijke praktische vraag. Een enkele meting zegt niet altijd voldoende.

H₂S kan in zuurstofarm afvalwater ontstaan en bij een gemaal of ontvangstpunt in tijdelijke pieken vrijkomen. De concentratie kan daardoor sterk samenhangen met pompcycli, verblijftijd en temperatuur. Langdurige registratie op vaste intervallen maakt deze patronen zichtbaar.

Voor beheerders levert dat andere informatie op dan alleen de constatering dat er op een bepaald moment geur aanwezig was.

Van meetwaarde naar beheerbesluit

Meer data is niet automatisch beter beheer. De informatie moet worden gekoppeld aan een concrete vraag.

Een meettraject kan bijvoorbeeld bedoeld zijn om te bepalen:

• welke locatie de grootste H₂S-belasting kent;
• of een maatregel daadwerkelijk effect heeft;
• wanneer inspectie veilig kan worden uitgevoerd;
• welke rioolonderdelen extra aandacht verdienen;
• waarom bewoners op bepaalde momenten geur melden.

Door vooraf de vraag te formuleren, wordt voorkomen dat veel meetgegevens worden verzameld zonder dat duidelijk is welke beslissing ermee genomen moet worden.

Preventief onderhoud kan pas worden beoordeeld als resultaten meetbaar zijn

Gemeenten krijgen uiteenlopende preventieve technieken aangeboden. Het is niet verstandig om die alleen te beoordelen op theoretische voordelen.

Leg vooraf een nulwaarde vast en vergelijk daarna dezelfde indicatoren. Bij vetproblemen kan dat bijvoorbeeld de reinigingsfrequentie of vervuilingsgraad zijn. Bij H₂S kan worden gekeken naar concentratiepatronen en pieken.

Zo ontstaat een praktisch beeld van het effect onder lokale omstandigheden.

Data ondersteunt ook interne besluitvorming

Rioolbeheer concurreert met veel andere gemeentelijke opgaven om budget. Meetgegevens helpen om investeringen beter te onderbouwen.

Een dossier met terugkerende storingen, objectieve meetresultaten en zichtbare trends geeft bestuurders en inkopers meer houvast dan alleen de constatering dat een locatie regelmatig problemen geeft.

Dat maakt datagedreven afvalwaterbeheer niet alleen een technisch instrument. Het is ook een manier om keuzes over onderhoud, veiligheid en verduurzaming transparanter te maken.

Meet alleen wat tot een betere beslissing leidt

Slim beheer betekent niet dat ieder rioolonderdeel continu moet worden gemonitord. Juist een gerichte selectie van probleemlocaties kan veel informatie opleveren.

Door bestaande gegevens eerst te analyseren en daarna alleen op relevante plekken aanvullend te meten, kan een gemeente relatief efficiënt vaststellen waar structurele maatregelen nodig zijn. Zo ondersteunt data de overgang van reactief storingsbeheer naar onderbouwd en preventief rioolbeheer.